“نمایشگاه عروسک‎های خیمه شب‎بازی اصفهان و نایین دوره قاجار” از ۱۱تیر تا ۲۰ مرداد در موزه مردم‎شناسی کاخ گلستان برپا است.

این نمایشگاه به مناسبت چهاردهمین نمایشگاه بین‎المللی نمایش عروسکی تهران برگزار شده است. مجموعه به نمایش درآمده، شامل بیش از ۶۰ عروسک دست‎کشی و نخی از مجموعه شخصی امیر سهرابی پژوهشگر و گردآورنده عروسک‎های نمایشی است.

به گزارش کتابک، برخی از عروسک‎ها عمری حدود ۸۰ تا ۹۰ سال دارند. بخشی از این مجموعه، عروسک‎های نخی نمایش “شاه سلیم” استاد محمد بنادکی از اردکان و نائین و احتمالا متعلق به پیش از دوره مظفرالدین شاه قاجار است. این عروسک‎ها پیش از این نیز در پانزدهمین جشنواره بین‌المللی نمایش‌های آیینی و سنتی در تالار وحدت به نمایش گذاشته شده بودند.

مجموعه جدیدی هم از عروسک‎های دستکشی (عروسک پشت پرده) نمایش “پهلوان کچل عراقی” و عروسک‎های نخی (خیمه شب بازی) نمایش “شاه سلیم” و “حاج مبارک” اصفهان از حسن لوئیان در این نمایشگاه به نمایش گذاشته شده است.

مسئولان نمایشگاه روز چهارشنبه ۱۴ تیر نشستی را با حضور امیر سهرابی و حسن لوئیان و علاقه‎مندان به این موضوع برگزار کردند. در این نشست نخست لیلا کفاش زاده از کارشناسان مجموعه فرهنگی کاخ گلستان سخن گفت. سپس معاون این مجموعه جبار آوج و پس از آن احمد محیط طباطبایی رئیس ایکوم (شورای بین‎المللی موزه‎ها) سخن گفتند. آن‎ها به نقش و جایگاه کاخ- موزه گلستان به عنوان یکی از مراکز مهم سیاسی – فرهنگی دوره قاجار و ضرورت برپایی نمایشگاه‎های موضوعی مربوط به این دوره تاریخی در این مجموعه اشاره کردند. سپس امیر سهرابی سخنی کوتاه درباره جایگاه عروسک‎های نمایشی و عروسک گردان‎ها و لوطی‎ها در ایران گفت و به سفرهای خود به شهرها و روستاها برای شناسایی و گردآوری عروسک‎های نمایشی اشاره کرد و سپس به ویژگی‎های عروسک‎های به نمایش درآمده و عروسک گردان آن‎ها پرداخت. در ادامه امیر سهرابی از حسن لوئیان دعوت کرد پاسخ‎گوی پرسش‎های شرکت کنندگان در نشست باشد.

حسن لوئیان (ملقب به حسن حقه باز) متولد ۱۳۰۴ است که در کودکی شاگرد قهوه خانه بوده و از هفت سالگی پای شعبده بازی “سید حبیب حقه باز” می نشسته است. او به درخواست سید شاگردش می‎شود و با راهنمایی او وارد پرده می‎شود و با رموز این حرفه آشنا می‎شود. او بعدها به الکتریکی روی می‎آورد و در کنار آن به اجرای نمایش و چراغانی مجالس جشن عروسی و شادی در اصفهان می‎پردازد. حسن لوئیان که به علت کهولت سن و بیماری نمی‎تواند تمامی زندگی حرفه‎ای خود را به یاد آورد به کمک امیر سهرابی، که بارها با او در این زمینه به گفت‎وگو نشسته و دخترش که در جلسه حضور داشت، بخش‎هایی از فعالیت‎ها و خاطرات خود را بازگو کرد.

قدیمی‎ترین عروسک‎های مجموعه او از نوع پاپیه ماشه‎ی لایه‎ای است که معمولا با آن‎ها نمایش “حاج مبارک” را اجرامی‎کرد. این نمایش را او به ابتکار خود و بر اساس تاثیرپذیری از سنت سیاه بازی یا “حاج آقا سورمه‎ای” ترتیب داده‎بود. این عروسک‎ها احتمالا متعلق به “ابوالقاسم حقه باز” استاد حسن لوئیان بوده است. اما عروسک‎هایی که توسط خود حسن حقه باز ساخته شده‎اند از این جهت شناخته می‎شوند که او در ساخت صورت آن‎ها از کاغذ و چسب برق – با توجه به این که برق‎کار بوده – استفاده کرده است.

او می‎گوید شعبده‎ها و نمایش‎هایش را معمولا برای بزرگسالان اجرا می‎کرده، اما کودکان و نوجوانان همیشه در ردیف جلوی حلقه تماشاچیان حضور داشته‎اند. از آن جا که لوئیان شاگرد و دست پرورده‎ای نداشته و فرزندان او نیز به این حرفه بی توجه بوده‎اند، از محتوای نمایش‎های او تنها بخشی‎هایی به جا مانده که او توانسته است به یاد بیاورد.

در پایان نشست کتاب “عروسک پشت پرده” از امیر سهرابی که درباره خیمه شب‎بازی در اصفهان و نائین است رونمایی شد.