از سوی اسحاق جهانگیری، معاون اول ریاست جمهوری، آیین‎نامه اجرایی قانون حمایت از کودکان بی‎سرپرست و بدسرپرست را که به تصویب هیات وزیران رسیده است، ابلاغ شد.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی دولت، بر اساس این آیین‎نامه، متقاضیان سرپرستی مقیم ایران و خارج از کشور، تقاضانامه و سایر مدارک لازم را به اداره بهزیستی محل اقامت یا به سفارتخانه‎ها، کنسولگری‎ها و یا دفاتر حفاظت منافع جمهوری اسلامی ایران ارایه کنند و ادارات بهزیستی مکلفند پس از اخذ تاییدیه‎های لازم از مراجع ذی‎ربط، مراتب را همراه اعلام نظر کارشناسی به دادگاه صالح تقدیم نمایند.

همچنین متقاضیان سرپرستی که ادعای یافتن طفلی را دارند، موظفند مراتب را در اسرع وقت به ادارات بهزیستی محل یافتن طفل اعلام کنند و ادارات بهزیستی مکلفند مراتب را به ضمیمه مدارک و گزارش‎های لازم جهت اثبات ادعای یابنده به مراجع قضایی منعکس نمایند. پس از اثبات ادعای یابنده طفل در دادگاه، در صورتی‎که یابنده متقاضی سرپرستی واجد شرایط مندرج در قانون برای سرپرستی باشد با رعایت فرایند مقرر در آیین‎نامه و اولویت‎های مندرج در آن، در اولویت واگذاری سرپرستی قرار می‎گیرد و تا زمان تکمیل تحقیقات اولیه و طی مراحل قانونی توسط مراجع ذی‎صلاح، کودک یا نوجوان با معرفی دادگاه صالح توسط سازمان نگهداری خواهد شد.

طبق این آیین‎نامه، متقاضی یا متقاضیان سرپرستی باید متعهد گردند تمامی هزینه‎های مربوط به نگهداری و تربیت و تحصیل افراد تحت سرپرستی را حین سرپرستی و پس از فوت تا تعیین سرپرست جدید تامین نمایند. سرپرست منحصر یا سرپرستان موظفند با نظر سازمان، خود را نزد یکی از شرکت‎های بیمه به نفع کودک یا نوجوان تحت سرپرستی بیمه عمر کنند.

متن مصوبه هیات وزیران به‎این شرح است:

آیین‎نامه اجرایی قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‎سرپرست و بدسرپرست

ماده ۱- در این آیین‎نامه اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می‎روند:
الف – قانون : قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‎سرپرست و بدسرپرست- مصوب ۱۳۹۲-
ب – سازمان: سازمان بهزیستی کشور
پ – دادگاه صالح: دادگاه صادر کننده قرار یا حکم قطعی سرپرستی
ت- کودک یا نوجوان: کودک یا نوجوان موضوع مواد (۸) و (۹) قانون
ث – کودک یا نوجوان بی‎سرپرست (فاقد سرپرست):کودک یا نوجوان موضوع بندهای (الف) و (ب) ماده (۸) قانون
ج– کودک یا نوجوان بدسرپرست:کودک یا نوجوان موضوع بندهای (ج) و (د) ماده (۸) قانون
چ- سرپرست منحصر: دختران و زنان بدون شوهری که حداقل دارای سی سال سن بوده و مطابق حکم قطعی دادگاه، سرپرستی کودک یا نوجوان اناث بی‎‏سرپرست و بدسرپرست را پذیرفته و بر عهده دارند.
ح- سرپرستان: زن و شوهر بدون فرزند یا دارای فرزند که به حکم قطعی دادگاه، سرپرستی کودک یا نوجوان بی‏‎سرپرست یا بدسرپرست را پذیرفته و بر عهده دارند.
خ– قرار سرپرستی آزمایشی: تصمیم دادگاه صالح مبنی بر واگذاری سرپرستی کودک یا نوجوان قبل از صدور حکم سرپرستی دایم به مدت شش ماه.
د- مداخلات تخصصی: مجموعه اقدامات مبتنی بر شواهد و تجارب علمی به منظور تشخیص و شناسایی مشکل و ارایه طرح کمکی متناسب با شرایط خانواده فرزندپذیر با تاکید بر تامین منافع عالیه کودک یا نوجوان تحت سرپرستی.
ماده ۲- متقاضیان سرپرستی مقیم ایران مکلفند تقاضانامه خود را به ضمیمه مدارک مربوط به مشخصات فردی و وضعیت خانوادگی، تحصیلی، شغلی و مالی، مطابق برگه (فرم) واحد که توسط سازمان با رعایت قوانین و مقررات مربوط تنظیم و ابلاغ می‎شود، شخصا یا به وسیله نماینده قانونی به اداره بهزیستی محل اقامت ارایه کنند.
تبصره – ادارات بهزیستی مکلفند پس از دریافت تقاضانامه و مدارک موضوع این ماده از متقاضیان سرپرستی و نیز اخذ تاییدیه‎های لازم موضوع بندهای (ب)، (هـ)، (و) و (ح) ماده (۶) قانون از مراجع ذی‎ربط، مراتب را همراه اعلام نظر کارشناسی حداکثر پس از ۲ ماه از دریافت تقاضانامه به دادگاه صالح تقدیم نمایند.
ماده ۳- ایرانیان متقاضی سرپرستی مقیم خارج از کشور مکلفند تقاضانامه و مدارک موضوع ماده (۲) این آیین‎نامه را مطابق برگه (فرم) واحد که توسط سازمان با رعایت قوانین و مقررات مربوط تنظیم و ابلاغ می‎شود، به سفارتخانه‎ها، کنسولگری‎ها و یا دفاتر حفاظت منافع جمهوری اسلامی ایران تقدیم نمایند.
تبصره ۱- سفارتخانه‎ها، کنسولگری‎ها و دفاتر حفاظت منافع جمهوری اسلامی ایران مکلفند مدارک فوق‎الذکر را پس از تایید جهت اعلام به سازمان به وزارت امور خارجه ارسال نمایند.
تبصره ۲- مراجعه حضوری دارندگان حکم سرپرستی به سازمان در زمان تحویل کودک یا نوجوان الزامی است مگر اینکه کودک یا نوجوان، مقیم خارج از کشور باشد که در این صورت تحویل وی با لحاظ قوانین و مقررات حاکم توسط سفارتخانه‎ها، کنسولگرها و یا دفاتر حفاظت منافع جمهوری اسلامی ایران انجام خواهد شد.
ماده ۴- متقاضیان سرپرستی که ادعای یافتن طفلی را دارند، موظفند مراتب را در اسرع وقت به ادارات بهزیستی محل یافتن طفل اعلام کنند. ادارات بهزیستی مکلفند مراتب را به ضمیمه مدارک و گزارش‎های لازم جهت اثبات ادعای یابنده به مراجع قضایی منعکس نمایند.
تبصره ۱- پس از اثبات ادعای یابنده طفل در دادگاه، در صورتی‎که یابنده متقاضی سرپرستی و واجد شرایط مندرج در قانون برای سرپرستی باشد با رعایت فرایند مقرر در ماده (۲) این آیین‎نامه و اولویت‎های مندرج در تبصره (۳) ماده (۵) قانون، در اولویت واگذاری سرپرستی قرار می‎گیرد.
تبصره ۲- تا زمان تکمیل تحقیقات اولیه و طی مراحل قانونی توسط مراجع ذی‎صلاح، کودک یا نوجوان با معرفی دادگاه صالح توسط سازمان نگهداری خواهد شد. در موارد اضطراری که مصالح عالیه کودک یا نوجوان اقتضا می‎نماید، کودک یا نوجوان مطابق ضوابط مربوط و به تشخیص سازمان به صورت موقت توسط ادارات بهزیستی و یا یابنده تحت نظارت سازمان نگهداری می‎شود و متعاقب آن موضوع در اسرع وقت به ضمیمه مدارک و گزارش‎های لازم جهت اثبات ادعای یابنده به مراجع قضایی منعکس خواهد شد.
ماده ۵- متقاضی یا متقاضیان سرپرستی باید متعهد گردند تمامی هزینه‎های مربوط به نگهداری و تربیت و تحصیل افراد تحت سرپرستی را حین سرپرستی و پس از فوت تا تعیین سرپرست جدید تامین نمایند. سرپرست منحصر یا سرپرستان موظفند با نظر سازمان، خود را نزد یکی از شرکت‎های بیمه به نفع کودک یا نوجوان تحت سرپرستی بیمه عمر کنند.
تبصره- حداقل سرمایه بیمه عمر موضوع این ماده با توجه به شرایط جامعه و نیازهای آتی کودک یا نوجوان با نظر سازمان تعیین خواهد شد. موارد استثنا از حکم این ماده به تشخیص دادگاه خواهد بود.
ماده ۶- در صورت فوت سرپرست منحصر یا سرپرستان، افراد تحت سرپرستی در حکم افراد تحت تکفل متوفی محسوب گردیده و صندوق بازنشستگی ذی‎ربط موظف است تا تعیین سرپرست جدید نسبت به برقراری و پرداخت مزایای مستمری وظیفه بازماندگان به افراد تحت سرپرستی اقدام کند.
تبصره- کودک یا نوجوان تحت سرپرستی جزو عائله تحت تکفل سرپرست منحصر یا سرپرستان محسوب و از زمان قرار سرپرستی آزمایشی حسب مورد از کلیه مزایای قانونی وفق قوانین و مقررات مربوط برخوردار خواهد شد.
ماده ۷- سازمان مکلف است هرگونه تغییر در وضعیت سرپرستی افراد تحت سرپرستی اعم از فوت سرپرست منحصر یا هر یک از سرپرستان، طلاق، جدایی و فسخ حکم سرپرستی آنها و تعیین سرپرست جدید را به مراجع ذی‎ربط از جمله دستگاه محل خدمت و صندوق بازنشستگی ذی‎ربط اعلام کند تا سازمان‎های مذکور حسب مورد نسبت به اجرای تکالیف قانونی مربوط از جمله قطع یا برقرای حقوق مستمری و مزایای متعلقه اقدام نمایند.
ماده ۸- سازمان مکلف است به محض اطلاع از بروز هر گونه اختلال در روند سرپرستی کودک یا نوجوان تحت سرپرستی، مداخلات تخصصی نموده و در صورتی‎که تشخیص دهد ادامه سرپرستی مطابق مصلحت کودک یا نوجوان نیست و فسخ حکم سرپرستی ضروری است، با ارایه گزارش لازم تقاضای فسخ حکم سرپرستی را از دادگاه صالح نماید.
ماده ۹- هر یک از سرپرستان مکلفند در صورت فوت دیگری یا زندگی مستقل یا وقوع طلاق بین آنان، مراتب را به صورت کتبی به سازمان اعلام کنند. سازمان مکلف است پس از اطلاع و انجام بررسی‎های کارشناسی لازم مراتب را همراه با درخواست به دادگاه اعلام کند تا دادگاه با در نظر گرفتن نظر مشورتی سازمان و نظر کودکان بالغ نسبت به واگذاری سرپرستی به یکی از زوجین یا شخص ثالث، اتخاذ تصمیم نماید.
ماده ۱۰- هرگاه سرپرست درصدد ازدواج برآید، باید مشخصات فرد مورد نظر را به دادگاه صالح اعلام کند. در صورت درخواست دادگاه، سازمان نسبت به انجام امور کارشناسی و ارایه مشاوره‎های لازم به سرپرست اقدام می‎نماید. در صورت وقوع ازدواج، سازمان مکلف است گزارش ازدواج را به دادگاه اعلام تا با حصول شرایط قانون نسبت به ادامه سرپرستی به صورت مشترک و یا فسخ آن اتخاذ تصمیم نماید.
ماده ۱۱- افرادی که بنابه دلایل موجه و یا تحت شرایط خاص، سرپرستی کودک یا نوجوانی را حداقل یک سال پیش از سپردن به سازمان عهده‎دار بوده‎اند، در صورتی‎که متقاضی سرپرستی و واجد شرایط مقرر در قانون برای سرپرستی باشند، در صورت اثبات دلایل موجه یا شرایط خاص نزد دادگاه صالح، نسبت به سرپرستی کودک یا نوجوان تقدم دارند.
ماده ۱۲- سازمان مکلف است با رعایت احوال شخصیه پیروان ادیان رسمی مصرح در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، به منظور راهنمایی و مشاوره افرادی که سرپرستی کودک و نوجوان را عهده‎دار می‎شوند، با استفاده از ظرفیت‎های موجود و بدون توسعه ساختار تشکیلاتی، نسبت به ایجاد دفاتر مشاوره دینی مربوط به امور فرزندخواندگی با همکاری مرکز مدیریت حوزه علمیه اقدام نماید. واگذاری سرپرستی کودک یا نوجوان منوط به تایید دفتر مذکور مبنی بر اخذ راهنمایی و مشاوره توسط سرپرست منحصر یا سرپرستان از دفاتر مذکور خواهد بود.
ماده ۱۳- نظارت بر حسن اجرای این آیین‎نامه و نیز نظارت بر وضعیت کودک یا نوجوان در خانواده در همه مراحل در داخل کشور بر عهده سازمان و در خارج از کشور با لحاظ قوانین و مقررات حاکم، بر عهده سفارتخانه‎ها، سرکنسولگری‎ها و یا دفاتر حفاظت منافع جمهوری اسلامی ایران است.

اسحاق جهانگیری، معاون اول رییس جمهور، این مصوبه را در تاریخ ۲۰/۴/۱۳۹۴ برای اجرا به وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، وزارت دادگستری، وزارت کشور و وزارت امورخارجه ابلاغ کرد.