سیمین نظری//

روز ۱۴ نوامبر، مطابق با ۲۳ آبان، سالگرد تولد دکتر فردریک بانتینک و روز جهانی دیابت است. او با همکاری دکتر چارلز بست موفق شد انسولین را کشف کند. موضوع و محوریت مطالب در این روز جهانی «دیابت» است و نماد آن دایره‎ای آبی است. در همه فرهنگ‎ها دایره نمادی از زندگی و سلامت و رنگ آبی نشانه آسمان است که برای همه ملت‎ها نیز یکسان است؛ به‎عبارتی دایره آبی نمادی از اتحاد در پاسخ به همه‎گیری دیابت است.

دیابت چیست؟ اشکال در سیستم سوخت‎رسانی بدن که به‎علت کمبود انسولین به وجود می‎آید. انسولین هورمونی است که غده پانکراس­، تولیدکننده آنزیم‎های گوارشی­، آن را می‎سازد و برای جذب انرژی مواد غذایی ضروری است.

انواع دیابت

۱- دیابت وابسته به انسولین یا دیابت نوع یک: ۵ تا ۱۰ درصد کل مبتلایان را تشکیل می‎دهد. این نوع دیابت در افراد زیر ۳۰ سال خصوصا کودکان و نوجوانان دیده می‎شود و به نام دیابت جوانان نیز خوانده می‎شود.

۲­- دیابت غیروابسته به انسولین یا دیابت نوع دو

۳­- دیابت بارداری

در این نوشته، دیابت نوع یک یا دیابت جوانان بررسی می‎شود.

در دیابت جوانان بدن بیمار یا مقدار کمی انسولین تولید می‎کند یا اصلا انسولین تولید نمی‎کند. معمولا این نوع دیابت قبل از سی سالگی بروز می‎کند و اوج وقوع آن در ۱۴ سالگی است. هرچند دلیل اصلی ابتلا به دیابت تیپ یک نامعلوم است، در اکثر افراد مبتلا سیستم ایمنی بدن، که به‎طور معمول با باکتری‎ها و ویروس‎های خطرناک مبارزه می‎کند، به‎اشتباه شروع می‎کند به نابود کردن سلول‎های سازنده انسولین درون پانکراس. ژنتیک و برخی ویروس‎های خاص ممکن است عامل این واکنش غیرعادی سیستم ایمنی باشند. سابقه خانوادگی و منطقه جغرافیایی نیز از عوامل موثر در ابتلا به بیماری‎اند. شروع دیابت نوع یک پرسروصدا و همراه است با عطش فراوان­، پرادراری­، پرنوشی­، پرخوری و لاغری سریع. مشکلات پوستی مثل خشکی پوست و عفونت‎های قارچی و ویروسی نیز به همراه علایم دیده می‎شوند.

دیابت بیماری شایع­، پرعارضه و مزمنی است که علاج‎پذیر نیست، ولی می‎توان آن را کنترل و مهار کرد. کنترل دیابت هنر است و هم پزشک و هم بیمار باید از چنین هنری برخوردار باشند. درمان دیابت نوع یک منحصرا انسولین است که پزشک براساس میزان قند خون بیمار تجویزش می‎کند.

خطرات این بیماری، که در صورت عدم کنترل قند خون رخ می‎دهند، عبارت‎اند از: ۱- از دست دادن هشیاری ۲- بی‎حسی و سوزن‎سوزن شدن پا ۳­- کتواسیدوز: زمانی که سلول‎ها نمی‎توانند برای تامین انرژی قند بسوزانند، شروع به سوزاندن چربی می‎کنند و این کار باعث ایجاد کتون در خون می‎شود. کتون‎ها اسیدهایی‎ هستند که می‎توانند بدن را مسموم کنند. میزان بالای اسید در بدن و سایر اختلالات، که در نتیجه تغییر سطح PH خون ایجاد می‎شوند، ممکن است فرد را دچار اغما کنند. در این شرایط باید فرد را سریعا به بیمارستان رساند.

عوارض ابتلا به دیابت نوع یک: دیابت تیپ یک ممکن است اعضای اصلی بدن از جمله قلب، ­رگ‎های خونی­، سیستم عصبی­، چشم‎ها و کلیه‎ها را تحت تاثیر قرار دهد. همچنین به‎دنبال آسیب به عروق انتهایی و آسیب به اعصاب محیطی باعث ایجاد زخم پای دیابتی می‎شود که در صورت درمان نشدن ممکن است به قطع عضو آسیب‎دیده منجر شود.

بررسی‎ها نشان می‎دهد استفاده روزانه از مقادیر کافی ویتامین ای (۱۰۰ واحد) و ویتامین سی (۲۰۰-۶۰۰ میلی‎گرم) به‎صورت مکمل کنترل قند را از طریق بهبود عملکرد انسولین ارتقا می‎دهد. ویتامین دی نیز خطر بروز دیابت نوع یک را کاهش می‎دهد.

توصیه‎های تغذیه‎ای و رژیم غذایی

براساس مصرف غذایی معمول بیمار و انسولین‎درمانی مبتنی بر الگوی متداول تغذیه و فعالیت بدنی باید برنامه غذایی تنظیم شود.

افرادی که تحت انسولین‎درمانی هستند باید رژیمی مبتنی بر میزان مصرف انسولین و مقدار غذای مصرفی خود تهیه کنند.

انسولین قبل از غذا باید متناسب با میزان کربوهیدرات غذا تنظیم شود.

وعده‎های اصلی غذایی و میان‎وعده‎ها را طبق اولویت‎های بیمار برنامه‎ریزی کنید.

دریافت کلی ۲۰ تا ۸۰ درصد پروتیین، ۵۰ تا ۶۰ درصد کربوهیدرات پیچیده و ۳۰ تا ۴۰ درصد چربی تامین شود.

دریافت فیبر را از منابع حبوبات، سبزی‎ها، میوه‎ها و غلات کامل مانند جو دو سر افزایش دهید.

غلات کامل منابع غنی ویتامین ای، فیبر و منیزیوم هستند که همگی بر متابولیسم انسولین اثر می‌گذارند.